امیرکبیر برای رواج صنعت در داخل کشور می دانست که نیاز به مواد اولیه دارد. او طی حکمی فرمان داد «هرکس از نوکر و رعیت و اشراف و اعیان» می توانست به استخراج معدنی که خود پیدا کند، بپردازد و تا پنج سال از مالیات دیوانی معاف بود. ماخذ معافیت پنج ساله قانون کلی بود و هر کس مبتکر صنعت تازه ای می شد تا پنج سال در انحصار خودش قرار می گرفت. «امیر اداره امور معادن کشور را به میرزا جبار ناظم المهام سپرد و بهره برداری از معادن آغاز شد. میرزا آقاسی خان معدن مس و آهن قراچه داغ را به راه انداخت و در وهله اول هشت خروار مس خالص تولید کرد. آهن ماسوله گیلان توسط استاد فتح الله به دست آمد. از معدن نانیج مازندران آهن استخراج شد. ماده قطران که در توپخانه مصرف داشت و از قفقاز می آوردند، در رحمت آباد گیلان خوب و زیاد از قدر کفایت ساختند. به تصدیق اهل فن آهن ماسوله و نانیج در نرمی و چکش گیری بر آهن حاجی ترخان۱ امتیاز داشت. مقرر شد بر میزان تولید آن بیفزایند تا مستغنی از خریدن آهن از حاجی ترخان و غیره باشند.


ترقی صنعت آهن و اسلحه سازی نتیجه پیشرفت بهره برداری از همان معادن بود. در شاهرود نیز معدن زغال سنگ یافت شد و حاکم استرآباد خواست به استخراج آن همت گمارد، اما جانشین امیر مانع آمد و اجازه بهره برداری آن را نداد.»۲
او برای استخراج صحیح از معادن، استاد معدن شناس از اتریش استخدام کرد. امیر می دانست چنانچه به سراغ روس ها رود، باید به انگلیسی ها نیز ملتجی شود، به همین دلیل سراغ کشورهای بی طرف و در عین حال دوست ایران رفت.
هنگامی که ناصرالدین شاه به سلطنت رسید از طرف لویی ناپلئون سه دستگاه کوره ذوب فلزات به عنوان پیشکش ارسال شد. امیر دستور داد کوره جدا کردن سرب از نقره، کوره برای آب کردن مس و کوره گداختن سرب که از معدن به صورت خام آورده می شد هر سه راه اندازی شود.
همزمان با راه اندازی و استفاده از معادن، کارخانه های پارچه بافی، شکرریزی، چینی و بلورسازی، کاغذسازی، چدن ریزی و فلزکاری نیز تاسیس شد. برای بافتن پارچه های پشمی، امیر درصدد برآمد ماشین آلاتی را خریداری کند.
ماشین ها در آن زمان در اروپا به قوه بخار کار می کردند و امیر درصدد بود کارخانجاتی را خریداری کند که با نیروی اسب یا آب به گردش درمی آیند.
در آن زمان پارچه های آلمانی و بلژیکی به فراوانی وارد کشور می شد و انگلیسی ها نیز از بازار پارچه ایران بهره های زیادی می بردند. انگلیسی ها حاضر به فروش کارخانه و آموزش ایرانیان و ارسال متخصص نشدند و امیر ناگزیر به اتریش و آلمان رو آورد و از آنان خواست بافت ماهوت را به ایرانیان آموزش دهند.
با رد درخواست امیر از سوی انگلیسی ها، او شش تن از صنعتکاران ایرانی را به روسیه فرستاد تا در رشته های گوناگون تحصیل کرده و فن بیاموزند و دو تن را نیز به عثمانی روانه کرد تا در اسلامبول، حریربافی بیاموزند و از آنجا که در کاشان این کار رواج داشت آن دو تن از اهالی کاشان انتخاب شدند.

در ادامه....