سوختگی،شدت سوختگی،وسعت و تشخیص سوختگی،راه های پیشگیری از بروز سوختگی در صنعت

سوختگی نوعی آسیب به گوشت یا پوست است که بر اثر گرما، برق، مواد شیمیایی، اصطکاک یا پرتو به وجود می‌آید.سوختگی‌هایی که تنها بر سطح پوست اثر می‌گذارند را سوختگی‌های سطحی یا سوختگی‌های درجه اول می‌نامند. سوختگی با ضخامت نسبی یا سوختگی درجه دوم هنگامی اتفاق می‌افتد که لایه‌های زیرین پوست آسیب می‌بینند. در سوختگی با ضخامت کامل یا سوختگی درجه سوم به همه لایه‌های پوست آسیب می‌رسد. در سوختگی نوع چهارم بافت‌های عمیق تر مانند عضلات یا استخوان آسیب می‌بینند.
درمان مورد نیاز به شدت سوختگی بستگی دارد. سوختگی‌های سطحی را می‌توان به وسیله مسکن درمان کرد، در حالیکه سوختگی‌های شدیدتر نیازمند درمان مداوم در مراکز سوختگی ویژه می‌باشند. قرار دادن محل سوختگی زیر شیر آب می‌تواند به تسکین درد کمک کند و آسیب را کاهش دهد؛ با این وجود تماس طولانی با آب ممکن است باعث سرمازدگی شود. در سوختگی با ضخامت نسبی لازم است محل سوختگی را با آب و صابون شست‌وشو داد و سپس پانسمان کرد. مشخص نیست در مورد آبله‌ها باید چه اقدامی انجام داد ولی احتمالاً کار منطقی این است که به آن‌ها دست نزنیم. معمولاً در سوختگی‌های نوع سوم به درمان‌های جراحی مانند پیوند پوست نیاز است. معمولاً سوختگی‌های وسیع نیازمند چندین مرحله تزریق وریدی هستند زیرا واکنش التهابی متعاقب باعث کم شدن محسوس جریان مویرگ و خیز می‌شود. رایج ترین مشکل در رابطه با سوختگی مربوط به عفونت است.
اگرچه سوختگی‌های وسیع می‌توانند باعث مرگ شوند اما درمان‌های جدید که از سال ۱۹۶۰ ابداع شده‌اند به طور قابل توجهی مرگ ناشی از سوختگی را به ویژه در کودکان و نوجوانان کاهش داده‌اند. حدود ۱۱  میلیون نفر در جهان نیازمند درمان دارویی اند و هر ساله ۳۰۰۰۰۰ نفر در اثر سوختگی می‌میرند.در آمریکا نزدیک به ۴۰٪ از افرادی که در مراکز سوختگی پذیرش می‌شوند بر اثر صدمات ناشی از سوختگی می‌میرند. پیامد دراز مدت سوختگی در مرحله اول به وسعت سوختگی و سن فرد بستگی دارد.

علت سوختگی

سوختگی‌ها توسط منابع خارجی زیادی از جمله منابع گرمایی، شیمیایی، الکتریکی و تشعشعی به وجود می‌آیند.رایج ترین عوامل سوختگی در آمریکا عبارت است از: آتش یا شعله (۴۴٪)، آب گرم (۳۳٪)، وسایل داغ (۹٪)، برق (۴٪) و مواد شیمیایی (۳٪). بیشتر(۶۹٪) آسیب‌های ناشی از سوختگی در خانه یا محل کار اتفاق می‌افتند، و اکثر آن‌ها ناخواسته اتفاق می‌افتند، این در حالی است که ۲٪ بر اثر حمله توسط یک فرد و ۲-۱٪ نتیجه اقدام به خودکشی است.این منابع می‌تواند باعث به وجود آمدن صدمات تنفسی به مجاری تنفسی و/یا شش‌ها شود که در ۶٪ سوختگی‌ها رخ می‌دهد.آسیب‌های ناشی از سوختگی اغلب در بین افراد فقیر اتفاق می‌افتد. سیگار کشیدن یک عامل ریسک می‌باشد، این در حالی است که مصرف الکل یک عامل ریسک به حساب نمی‌آید. معمولاً سوختگی‌های مربوط به آتش بیشتر در مناطق سردسیر اتفاق می‌افتد. عوامل ریسک مشخص در کشورهای در حال توسعه شامل آشپزی در فضای باز یا بر روی زمین و همچنین ناتوانایی‌های رشدی در کودکان و بیماری‌های مزمن در بزرگسالان می‌باشد.

گرما

در آمریکا آتش و مایعات داغ رایج ترین عوامل سوختگی هستند.سیگار ۲۵٪ و وسایل گرمایشی ۲۲٪ علل آتش‌سوزی‌های خانه که منجر به مرگ می‌شود را تشکیل می‌دهند. تقریباً نیمی از آسیب‌ها بر اثر اقدام به درست کردن آتش می‌باشد.سوختگی با آب یا بخار داغ به وسیله گازها یا مایعات داغ به وجود می‌آید و در اکثر اوقات به وسیله تماس با مایعات داغ وآب شیرداغ در دستشویی یا حمام، روغن داغ یا بخار آب اتفاق می‌افتد. آسیب‌های ناشی از سوختگی با آب یا بخار داغ بیشتر در کودکان زیر پنج سال رایج است و در آمریکا و استرالیا، این گروه در حدود دو سوم سوختگی‌ها را تشکیل می‌دهند.تماس با اشیای داغ تقریباً علت ۲۰-۳۰٪ سوختگی‌ها در کودکان می‌باشد.به طور کلی سوختگی با آب یا بخار داغ سوختگی نوع اول یا دوم هستند، اما اگر تماس فرد زیاد باشد ممکن است سوختگی نوع سوم نیز اتفاق بیفتد.آتش بازی یکی از رایج ترین عوامل سوختگی به ویژه در ایام تعطیلات در بسیاری از کشورها می‌باشد.آتش بازی یک کار مخاطره آمیز خاص برای مردان بالغ می‌باشد.

مواد شیمیایی

مواد شیمیایی از ۲ تا ۱۱٪ علت سوختگی‌ها را به خود اختصاص می‌دهند و علت ۳۰٪ مرگ‌های ناشی از سوختگی می‌باشند.سوختگی‌های ناشی از مواد شیمیایی می‌توانند به وسیله بیش از ۲۵۰۰۰ ماده شیمیایی به وجود آیند، که بیشتر آن‌ها باز قوی (۵۵٪) یا اسید قوی (۲۶٪) هستند.اکثر مرگ‌های ناشی از سوختگی شیمیایی در درجه دوم اهمیت نسبت به بلع این مواد قرار می‌گیرند.عوامل شیمیایی رایج شامل این موارد می‌شوند: اسید سولفوریک که در پاک کننده‌های حمام و دستشویی یافت می‌شود، سدیم هیپوکلریت که در سفید کننده‌ها یافت می‌شود و هالوآلکان که در رنگ زداها یافت می‌شود.هیدرو فلوئوریک اسید می‌تواند باعث به وجود آمدن سوختگی‌های عمیقی شود که ممکن است تا مدتی بعد از تماس علائم بیماری را نشان ندهد.فرومیک اسید ممکن است باعث از کار افتادن تعداد قابل توجهی از گلبول‌های قرمز شود.

برق

آسیب‌ها یا سوختگی‌های الکتریکی به ولتاژ بالا (برابر یا بیشتر از ۱۰۰۰ ولت)، ولتاژ پایین (کمتر از ۱۰۰۰ ولت)، یا سوختگی حاصل از برق ترکش اتمی که در درجه دوم اهمیت نسبت به قوس الکتریکی قرار می‌گیرد دسته بندی می‌شوند. رایج ترین علل سوختگی در کودکان سوختگی به وسیله سیم‌های برق (۶۰٪) و به دنبال آن سوختگی به وسیله پریزهای برق (۱۴٪) می‌باشند. صاعقه نیز می‌تواند باعث سوختگی الکتریکی شود. عوامل ریسک پذیری که منجر به برخورد صاعقه می‌شود شامل انجام فعالیت‌هایی مانند کوهنوردی، گلف و ورزش‌هایی که در فضای باز انجام می‌گیرد و همچنین کار کردن در فضای باز می‌شود.مرگ و میر ناشی از برخورد صاعقه در حدود ۱۰٪ می‌باشد.اگرچه آسیب‌های الکتریکی منجر به سوختگی می‌شود، اما ممکن است باعث شکست یا نابجایی و در مرحله بعد ترومای ناقض یا انقباض عضله شوند. در آسیب‌های ناشی از ولتاژ زیاد، بیشتر آسیب ممکن است داخلی باشد و به همین دلیل نمی‌توان وسعت آسیب را صرفاً به وسیله بررسی پوست برآورد کرد.ممکن است تماس با ولتاژ بالا یا ولتاژ پایین آریتمی قلب یا ایست قلبی را به همراه داشته باشد.

تشعشع

سوختگی تشعشعی ممکن است بر اثر تماس طولانی با پرتو فرابنفش (مانند اشعه خورشید، کیوسک‌های برنزه شدن یا جوشکاری با قوس الکتریکی یا از پرتو یونی مانند پرتو درمانی، پرتو ایکس یا تابش پرتو) به وجود آید. تماس با نور خورشید رایج ترین علت سوختگی‌های تشعشعی و به طور کلی رایج ترین علت سوختگی‌های سطحی می‌باشد.افراد مختلف به شکل‌های مختلف و بر اساس نوع پوست خود دچار آفتاب سوختگی می‌شوند. اثری که پرتو یونی بر روی پوست می‌گذارد به میزان تماس با محل بستگی دارد و به دنبال آن بعد از سوختگی ریزش مو مشاهده می‌شود، بعد از ۱۰ گری سرخی پوست، بعد از ۲۰ گری افتادن پوست‌های مرطوب و بعد از ۳۰ گری مردگی بافت مشاهده می‌شود. سرخی پوست، اگر اتفاق بیفتد، مدتی پس از تماس بروز می‌کند.سوختگی‌های تشعشعی همانند سوختگی‌های دیگر درمان می‌شوند. سوختگی‌های ریز موجی به وسیله گرمایش حرارتی حاصل از مایکروویو رخ می‌دهند. اگرچه تماسی به کوتاهی دو ثانیه ممکن است باعث آسیب شود، اما به طور کل سوختگی به وسیله مایکروویو اتفاق نادری است.

تشخیص بیماری

سوختگی‌ها براساس عمق، نوع سوختگی، وسعت و آسیب‌های مرتبط دسته بندی می‌شوند. رایج ترین دسته بندی بر اساس عمق سوختگی است. معمولاً عمق سوختگی از طریق آزمایش تعیین می‌شود، این در حالی است که کالبد شکافی نیز در مواردی مورد استفاده قرار می‌گیرد. تعیین دقیق عمق سوختگی به وسیله یک معاینه دشوار است، برای این کار لازم است چندین آزمایش در طول یک دوره زمانی صورت بگیرد. در افرادی که سر درد یا سرگیجه دارند و از سوختگی به وسیله آتش رنج می‌برند، باید مسمومیت با منوکسید کربن را در نظر گرفت.مسمومیت با سیانور نیز باید در نظر گرفته شود.

وسعت

وسعت سوختگی به عنوان درصدی از سطح کلی سوختگی بدن (TBSA) که دچار سوختگی‌های با ضخامت نسبی و کامل می‌شوند محاسبه می‌شود.سوختگی‌های درجه اول که قرمز رنگ و بدون تاول هستند و در این ارزیابی شامل نمی‌شوند.اغلب سوختگی‌ها (۷۰٪) کمتر از ۱۰٪ سطح کلی سوختگی بدن را شامل می‌شود. روش‌های مختلفی برای تعیین سطح کلی سوختگی بدن وجود دارد از جمله "قانون نه ها"، نمودار لوند و برودر و تخمین بر اساس اندازه کف دست شخص. یادگیری و به کار بردن قانون نه‌ها بسیار راحت است ولی فقط در افراد بالای ۱۶ سال دقیق است.ارزیابی‌های دقیق تر را می‌توان به وسیله استفاده از نمودارهای لوند و برودر انجام داد، به وسیله این نمودارها می‌توان بخش‌های مختلفی از بدن افراد بالغ و کودکان که دچار سوختگی شده است را ارزیابی کرد. وسعت اثر دست (شامل کف دست و انگشتان) انسان تقریباً ۱٪ کل سطح بدن اوست.

شدت سوختگی

انجمن سوختگی آمریکا یک سیستم دسته بندی را به وجود آورد که بر اساس آن می‌توان تشخیص داد چه موقع نیاز است بیمار را به یک مرکز تخصصی سوختگی انتقال داد. بر طبق این سیستم، سوختگی‌ها به سه دسته جزئی، متوسط و کلی تقسیم می‌شوند. این تقسیم بندی بر اساس چندین عامل از جمله وسعتی که پوست دچار سوختگی شده، آسیب به ناحیه‌های ساختاری خاص، سن فرد و آسیب‌های مرتبط صورت می‌گیرد. سوختگی‌های جزئی را می‌توان در خانه درمان کرد، سوختگی‌های متوسط را معمولاً در بیمارستان درمان می‌کنند و سوختگی‌های کلی در مراکز سوختگی درمان می‌شوند.

راه های پیشگیری از بروز سوختگی در صنعت

سوختگی‏، عبارت است از آسیب دیدن پوست و لایه‌های زیرین پوست در اثر تماس مستقیم با آفتاب، آتش، مواد شیمیایی (اسیدها یا قلیاها)، جریان برق، پرتوها و …  البته نوع شدید آن، آسیب دیدن قسمتی از بافت‌های نرم و استخوان و نیز بافت‌های دیگر بدن را شامل می‌شود. سوختگی، یكی از عوامل مهم ایجاد كننده زیان‌های جانی و مالی در مراكز صنعتی به شمار می‌روند. امروزه درصد قابل توجهی از آسیب‌های شغلی را سوختگی‌های ناشی از كار، شامل می‌شود. خوشبختانه بیشتر آسیب‌های سوختگی در مراكز صنعتی قابل پیشگیری است. لازم است در برخورد با حوادث ناشی از سوختگی و به ویژه در مراكز صنعتی، چهار هدف كلی زیر مورد نظر قرار گیرد:

 الف- پیشگیری از بروز پیش‌آمد

 ب- انجام اقدام‌های ضروری و نجات‌بخش

ج- جلوگیری از بروز ناتوانی و تغییر شكل بدن

د- نوتوانی.

 ضروری است جهت انجام هر چه بهتر اقدام‌های فوق، در زمینه آشنایی و راه‌های پیشگیری از بروز سوختگی در صنعت به نكات زیر توجه شود:

 1- عوامل خطرزای سوختگی‌ را از محیط كارتان دور سازید

مهمترین عوامل بروز سوختگی، افتادن در ظرف‌های مایع داغ (مانند قیر داغ)، آب جوش، روغن داغ و فلز مذاب، بی‌توجهی و عدم رعایت اصول ایمنی توسط كاركنان در هنگام كار با مواد شیمیایی خطرناك، قوی و سوزاننده (مانند اسیدها و قلیاهای قوی)، استفاده نادرست از وسایل برقی یا كاربرد وسایل برقی معیوب و به ویژه عدم رعایت اصول ایمنی در استفاده از لوازم برقی، نقص فنی در وسایل گرم كننده و استفاده از آتشی كه در فضای باز تولید شعله می‌كند، می‌باشد.

 2- درجه‌بندی و نشانه‌های سوختگی‌ها را به خاطر بسپارید

سوختگی‌ها بر اساس آسیب‌هایی كه بر روی بدن ایجاد می‌كند، درجه‌بندی می‌شوند. سوختگی‌ها را به سه درجه تقسیم می‌كنند:

الف- سوختگی درجه اول

 ب- سوختگی درجه دوم

 ج- سوختگی درجه سوم

سوختگی درجه اول، به لایه سطحی پوست محدود شده و فقط ایجاد قرمزی، سوزش یا تورم پوست می‌كند. در سوختگی درجه دوم، آسیب به بافت های پوست رسیده و ایجاد تاول پوستی، عفونت، شوك و درد می‌كند. سوختگی درجه سوم از همه سوختگی‌ها شدیدتر و عمیق‌تر است، به‌گونه‌ای كه از سطح پوست تجاوز كرده و تمام ضخامت آن را فرا می‌گیرد و رگ‌ها و بافت‌ها و گاهی استخوان‌ها را نیز می‌سوزاند. در این حالت ممكن است پوست ناحیه، خشك، رنگ پریده یا سفید رنگ و حتی گاهی قهوه‌ای یا به طور كامل زغالی شده به نظر برسد.

3- سوختگی با برق را از یاد نبرید

هرساله افراد بسیاری در مراكز صنعتی بر اثر حوادث الكتریكی و به ویژه جریان برق فشار قوی، مجروح یا كشته می‌شوند. سوختگی با برق، هنگامی اتفاق می‌افتد كه الكتریسیته با جریان و ولتاژ كافی از بدن عبور كند. بیشترین آسیب بافت‌های زنده بدن، حاصل از سوختگی ناشی از برق، در محل ورود یا نزدیك محل ورود و خروج جریان برق اتفاق می‌افتد. اگر چه تنها یك سوختگی كوچك روی بدن دیده می‌شود، اما آسیب به اندام‌های زیرین ممكن است قابل توجه باشد. به طور كلی سوختگی‌های ناشی از برق معمولا عمیق هستند. نشانه برجسته آن این است كه عمق سوختگی بیشتر از زخم ظاهری است. مهمترین اقدام‌های اولیه در مواجهه با سوختگی برق در ادامه آورده شده است.

 منبع اصلی جریان برق (فیوز) را قطع كنید.

• كوشش كنید بدون اینكه با فرد آسیب دیده تماس پیدا شود، او را از جریان برق جدا كنید. برای انجام این كار باید از یك ماده غیر هادی مانند ورقه پلاستیكی، كمربند چرمی یا چوب استفاده كنید. در این حال باید روی قطعه‌ای لاستیك خشك، مقوا یا روزنامه چند لا شده بایستید.

 

• سوختگی را در نقاطی كه برق وارد بدن و از آن خارج شده، با ریختن آب و سرد كردن آن (نه با یخ) كنترل كنید. به یاد داشته باشید هنگامی كه فرد آسیب‌دیده هنوز با جریان برق تماس دارد، هیچ‌گاه از آب استفاده نكنید.

 

• هیچ گاه روی ناحیه سوخته شده، فشار وارد نكنید.

 

• هرگز تاول‌های روی بدن فرد آسیب دیده را پاره نكنید. همچنین پوست سوخته و از بین رفته در محل سوختگی را جدا نسازید.

 

• لازم است هرچه سریع‌تر فرد آسیب دیده را به نزدیك‌ترین مركز درمانی برسانید.

 

4- سوختگی‌های شیمیایی را جدی بگیرید

 سوختگی‌های شیمیایی به ویژه در كارگاه‌های صنعتی شایع هستند. سوختگی‌های شیمیایی در نتیجه تماس، جذب و تنفس اسیدها یا قلیاها ایجاد می‌شود و معمولا بر اثر ریختن اسیدهای قوی یا قلیایی‌هایی مانند سود سوزآور یا مواد سفید كننده قوی روی بافت‌های بدن ایجاد می‌شود. مهمترین ویژگی‌های سوختگی‌های شیمیایی عبارت‌اند از: احساس سوزن سوزن شدن در پوست، قرمز شدن، تاول زدن یا پوسته پوسته شدن. در سوختگی‌های شیمیایی، سوختگی با مواد قلیایی، وخیم‌تر از سوختگی با مواد اسیدی است. سوختگی‌های شیمیایی عمیق‌تر و مخرب‌تر از سوختگی‌های حرارتی هستند و در جای سوختگی، تغییر رنگ بیشتری مشاهده می‌شود.

مهمترین عواملی كه وسعت آسیب سوختگی شیمیایی را معین می‌كنند، عبارتند از: غلظت مواد شیمیایی، مدت زمان تماس و میزان بافت تحت تماس. اسیدها و قلیاها با هر نقطه از بدن كه تماس پیدا كنند، آن را می‌سوزانند ولی از همه نقاط بیشتر پوست، دهان و چشم‌ها را فرا می‌گیرند.

5- مراقب سوختگی با اسیدها باشید

یكی از موادی كه در صنعت باعث بروز سوختگی می‌شوند، اسیدها هستند. اسیدها ممكن است اثر سریع یا آهسته داشته باشند. افرادی كه به پركردن، جابه‌جایی یا خالی كردن ظروف اسید می‌پردازند، بیشتر در معرض خطرند و معمولا به علت ریختن یا پاشیده شدن تصادفی اسید، دچار سوختگی می‌شوند.

سرعت عمل در انجام كمك‌های اولیه، در مورد هر یك از انواع سوختگی‌های اسیدی حیاتی است. در سوختگی با اسیدها كه بیشتر توسط اسید سولفوریك، اسید نیتریك، اسید كلریدریك. تری‌كلرواستیك و اسید كربولیك (فنل) صورت می‌گیرد، نخست باید محل سوختگی را با آب جاری و با فشار بشویید و سپس لباس‌های فرد آسیب دیده را از تن او خارج سازید. شست و شو باید آن قدر ادامه یابد تا مواد اسیدی از بین برود.

6- سوختگی با مواد قلیایی را دست كم نگیرید

 مواد قلیایی مانند اسیدها روی بدن انسان ایجاد سوختگی و آسیب می‌كنند. به طور كلی سوختگی قلیاها شدیدتر از اسیدهاست، زیرا مواد قلیایی به عمق پوست نفوذ می‌كنند. در برخی موارد، این نفوذ به عمق پوست پس از شست و شوی كامل نیز ممكن است ادامه یابد.

 قلیاهایی كه در صنعت كاربرد بیشتری دارند عبارتند از: سود سوزآور، پتاس، آمونیاك، آب آهك، سیمان و پودر رنگ‌زدا. این مواد به شكل‌های گوناگون در صنایع مختلف مانند صابون‌سازی، تهیه رنگ، پودر رختشویی، تمیز كردن پشم، ساختمان، لعاب‌كاری و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرند. سوختگی‌های ایجاد شده به وسیله نمك‌های سدیم و پتاسیم، مانند سود سوزآور و پتاس باید با آب جاری شسته شوند. لازم است جریان آب سریع و همراه با فوران باشد، زیرا ممكن است قطراتی از مایع در لباس‌های فرد آسیب‌دیده باقی مانده باشد. كوشش كنید در این حالت تمام لباس‌های فرد آسیب دیده، به ویژه كفش و جوراب‌های او را خارج سازید.

7- مواظب سوختگی شیمیایی چشم باشید

با توجه به این كه چشم اندامی فوق‌العاده حساس و ظریف است، نیاز به دقت و مراقبت ویژه‌ای دارد. حلال‌های شیمیایی می‌توانند به آسانی وارد چشم شده و به سرعت به سطح چشم آسیب برسانند. سوختگی چشم با مواد قلیایی بسیار خطرناك‌تر از مواد اسیدی است، زیرا مواد قلیایی به طور عمیق‌تری به بافت چشم نفوذ می‌كنند و پاك كردن آنها بسیار مشكل‌تر است. خطر اصلی در این موارد، از دست دادن بینایی به علت آسیب به قرنیه است. لازم است كاركنان مراكز صنعتی كه با مواد شیمیایی كار می‌كنند، با استفاده از عینك ایمنی، از چشم‌های خود محافظت كنند. در سوختگی‌های شیمیایی چشم، كمك‌های اولیه نهایت اهمیت را دارد، زیرا اگر این كمك‌ها هر چه سریع‌تر و به نحوی موثر انجام گیرد، موجب نجات بینایی فرد آسیب دیده خواهد شد.

 سودمندترین و نیز مهمترین اقدام در مورد سوختگی شیمیایی چشم، به ویژه سوختگی‌های مواد قلیایی، شست و شوی هرچه سریع‌تر چشم‌ها با آب است. به عبارت دیگر، در سوختگی‌های شیمیایی چشم، باید چشم فرد آسیب دیده را زیر شیر آب سرد گرفت و با فرو بردن چشم در آب سرد و باز و بسته كردن آن یا قرار گرفتن روی فواره مخصوص به خوبی آن را شست و شو داد. ضروری است در هنگام شست و شو، چشم باز بماند. اگر فرد آسیب دیده قادر به این كار نیست، شما باید پلك‌های او را باز نگه دارید. در سوختگی با اسیدها لازم است چشم حداقل 5 دقیقه و در سوختگی با مواد قلیایی 20 دقیقه شسته شود. پس از شست و شوی چشم با آب، با استفاده از یك باند استریل روی چشم فرد آسیب دیده را بپوشایند. در صورت شدید بودن درجه سوختگی چشم مصدوم، هر چه سریع‌تر او را به نزدیك‌ترین مركز درمانی برسانید. هیچ‌گاه به فرد آسیب دیده اجاز ندهید چشم‌هایش را با دست بمالد. اگر چشم توسط مواد اسیدی یا قلیایی سوخته باشد، به هیچ وجه نباید برای خنثی كردن آن، از مواد خنثی كننده استفاده كرد، زیرا نه تنها سوختگی را كم نمی‌كند، بلكه بیشتر هم خواهد كرد.

8- سوختگی شیمیایی پوست را از یاد نبرید

بعضی از مواد برای پوست سوزش آورند و تماس با آنها می‌تواند باعث آسیب شدید به بافت‌های پوستی شود. جدا از تاثیرهای موضعی، برخی از مواد شیمیایی ممكن است از طریق پوست جذب شده و موجب آسیب وسیع به بافت‌های داخلی بدن بشوند كه گاهی مرگ‌آور است. در سوختگی با اسیدهای دارای اثر سریع، فرد آسیب دیده بلافاصله احساس سوزش و تحریك پوست می‌كند. سوختگی با اسید كلریدریك موجب پیدایش تاول قهوه‌ای تیره رنگی در پوست مصدوم می‌شود كه به تدریج سیاه می‌گردد. اسید نیتریك در پوست ایجاد سوختگی زرد مایل به قهوه‌ای می‌كند. در سوختگی اسیدی یا قلیایی باید پوست را زیر شیر آب سرد یا زیر دوش مخصوص، شست و شو داد.

 9- در برخورد با سوختگی ناشی از پرتوها هشیار باشید

 پرتو ماورای بنفش طبیعی، ناشی از تابش مستقیم نور خورشید و نیز اشعه ماورای بنفش مصنوعی كه در بعضی از صنایع و شغل‌های خدماتی مصرف می‌شود، می‌تواند موجب بروز سوختگی در بدن و به ویژه چشم‌ها شود. اثر پرتو ماورای بنفش طبیعی بر روی پوست بدن كه به آفتاب سوختگی معروف است، بیشتر در بین كاركنان پالایشگاه‌ها، تاسیسات و سكوهای نفتی، كاركنان معادن روباز، و … كه به دلایل شغلی، ساعت‌های متمادی در زیر تابش شدید نور خورشید فعالیت می‌كنند، دیده می‌شود. بنابراین ضروری است كاركنان مراكز صنعتی و به ویژه كاركنان تاسیسات صنعتی و سكوهای نفتی كه در برابر آفتاب كار می‌كنند با پوشیدن كلاه، لباس آستین بلند و نیز استفاده از كرم‌های ضد آفتاب (با نظر پزشك) بدن خود را در مقابل پرتو خورشید محافظت كنند. هنگامی كه سوختگی ناشی از تابش پرتوهای خورشید خفیف باشد، می‌توان با نظر پزشك محل سوختگی را با كرم مخصوص پوشانید. در صورتی كه بیش از 40 درصد از سطح بدن دچار سوختگی شده باشد، فرد آسیب دیده را باید هرچه سریع‌تر برای بستری شدن و درمان، به نزدیك‌ترین مركز درمانی رسانید.

 امروزه كاربرد مواد رادیواكتیو و پرتوها در صنایع، معادن و فعالیت‌های تحقیقاتی رو به افزایش است. چناچه پرتوها همراه با سوختگی حرارتی باشد، هر یك از آنها دیگری را تشدید می‌كند. لازم است كاركنان مراكز صنعتی كه به هر نحو با مواد رادیواكتیو و پرتوها سروكار دارند، در زمینه رعایت نكات حفاظتی و ایمنی و راه‌های پیشگیری از بروز خطرهای احتمالی این مواد و نیز چگونگی نجات افرادی كه دچار حادثه می‌شوند، اطلاعات كافی داشته باشند. در مراكز صنعتی، پرتوی جوشكاری می‌تواند سوختگی از نوع پرتوی ماورای بنفش برق جوشكاری را ایجاد نماید. بسیاری از ماسك‌های محافظ كه به وسیله جوشكارها به كار برده می‌شود، محافظ كامل چشم است، اما بی‌دقتی در استفاده از آنها ممكن است باعث شود چشم‌های جوشكار در معرض درخشش جوشكاری قرار گیرد. نگاه كردن طولانی به پرتو ماورای بنفش در قوس جوشكاری، علت شایع التهاب ملتحمه است كه به التهاب ملتحمه ناشی از برق گرفتگی معروف است. سوختگی ناشی از پرتو مادون قرمز در مراكز صنعتی بیشتر در بین كاركنان كوره‌ها، ذوب فلزات، ریخته‌گری‌ها، شیشه‌سازی، باتری سازی‌ها و به طور كلی افرادی كه با شعله باز سروكار دارند، مشاهده می‌شود.

10- تنفس خود را عاری از دود سازید

گازهای حرارت‌دار، می‌توانند به راه‌های تنفسی آسیب برسانند. به علاوه دودها می‌توانند حاوی تركیب‌هایی از گازهای سمی و مواد گوناگون باشند كه موجب بروز سوختگی می‌شوند. (مانند اسید كلریدریك، اسید نیتریك، اسید سولفوریك و سیانید هیدروژن كه در تهیه پلیمرهای پلاستیك به كار می‌روند). چنانچه كاركنان مراكز صنعتی كه با این مواد كار می‌كنند، نكات ایمنی را رعایت نكنند، ممكن است دچار سوختگی ناشی از تنفس این گازها شوند.

 11- در برابر سوختگی حرارتی قوی باشید

 رایج‌ترین نوع سوختگی‌ها، سوختگی حرارتی است. این نوع سوختگی به دو طریق ایجاد می‌شود:

الف) حرارت خشك

ب) حرارت مرطوب.

شعله‌های باز (آتش‌سوزی، شعله سیگار و كبریت)، سطوح داغ، وسایل برقی و گرم كننده و دیگر منابع حرارتی، شایع‌ترین علت‌های بروز سوختگی خشك هستند. تماس پوست با اجسام متحرك، موجب بروز سوختگی خشك سایشی می‌شود كه نمونه آشكار آن، سوختگی ناشی از كشیدن طناب است.

 سوختگی مرطوب، ناشی از حرارت آب جوشیده یا محلول‌های جوشیده و سوزاننده می‌باشد. حرارت‌های مرطوب مانند بخار آب یا روغن داغ موجب بروز تاول می‌شوند. اگر سوختگی ناشی از مایع چرب سوزان باشد، از ریختن آب روی آن خودداری كنید.

  12- با سوختگی ناشی از قیر سنجیده برخورد كنید

سوختگی با قیر در بیشتر موارد در اندام بالای بدن و سر و گردن رخ می‌دهد. آسیب ناشی از قیر به علت گرمای موجود در این ماده ایجاد می‌شود. بنابراین سوختگی با قیر، نوعی سوختگی حرارتی است. همیشه به یاد داشته باشید كه سوختگی در نتیجه قیر و آسفالت داغ، معمولا عمیق‌تر از آن است كه در آزمایش و نگاه اولیه به نظر می‌رسد. در سوختگی با قیر، لازم است هرچه سریع‌تر ناحیه درگیر فرد آسیب دیده با قیر را سرد كنید. سرد كردن قیر باید پیش از هرگونه تلاشی برای جداساختن آن صورت گیرد. بنابراین محل سوختگی باید هرچه سریع‌تر با آب خنك شود. عمل خنك كردن باید به مدت 10 تا 15 دقیقه ادامه یابد.

 13- توجه به اصول ایمنی و استفاده از وسایل حفاظت فردی را فراموش نكنید

 ضروری است كاركنان مراكز صنعتی جهت پیشگیری از بروز سوختگی‌ها در صنعت، مقرارت كامل ایمنی و استفاده از وسایل حفاظت فردی را رعایت كنند. كاركنانی كه در محیط كار خود با پرتوها و به ویژه لیزرها كار می‌كنند، برای پیشگیری از بروز آسیب‌های احتمالی به بدن خود و به خصوص چشم‌ها، اصول ایمنی و استفاده از وسایل حفاظت فردی (مانند عینك‌های مخصوص) را رعایت كنند. اگر كاركنان مراكز صنعتی در هنگام كاركردن از عینك و حفاظ‌های ایمنی چشم و صورت استفاده كنند، میزان بروز حوادث چشم (به خصوص سوختگی‌های چشم) چه در نتیجه مواد شیمیایی و چه در اثر اجسام خارجی، به میزان قابل توجهی كاهش خواهد یافت.

14- اقدامات اولیه در سوختگی‌ها را جدی بگیرید

• در صورت شعله‌ور شدن لباس‌ها توسط آتش، ابتدا با پیچاندن یك پارچه یا پتو به دور فرد، آتش را خاموش كنید. سرعت در انجام این كار، فوق‌العاده اهمیت دارد.

 

• پس از خاموش كردن آتش، محل سوختگی و لباس‌های چسبیده فرد آسیب دیده را با آب سرد به آرامی خنك كنید. به یاد داشته باشید كه در حالت فوریت، بهترین راه رهایی دادن فرد آسیب دیده از درد، خنك كردن محل سوختگی با آب سرد (نه با یخ) است؛ برای مثال استفاده از كمپرس آب سرد همراه با پارچه یا حوله تمیز سرد، موجب آرامش فوری و قابل توجه درد می‌شود و تورم موضعی را نیز كاهش می‌دهد.

 

• هرگز به فرد آسیب دیده اجازه ندهید سوختگی خود را مالش دهد، در این حال محل سوختگی را با یك حوله یا گاز استریل خشك كنید.

 

• پوشاندن محل سوختگی برای جلوگیری از تماس هوا با زخم، به كاهش درد كمك می‌كند. همچنین انجام این كار موجب كاهش آلودگی محل سوختگی می‌شود. ضروری است از تماس زخم و محل سوختگی با زمین جلوگیری شود. از این رو یك پارچه تمیز زیر فرد آسیب دیده و جای سوختگی بگذارید. هرگز از چسب زخم برای پوشاندن محل سوختگی استفاده نكنید.

 

• این نكته را به یاد داشته باشید كه در هیچ نوع از سوختگی‌ها از مواد روغنی (كره، روغن یا وازلین) و پماد غیر استریل برای مالیدن روی محل سوخته شده و زخم استفاده نكنید.

 

• لازم است در محل‌هایی كه احتمال بروز سوختگی شیمیایی وجود دارد، دوش آب، فواره شست و شوی چشم و آب كافی فراهم باشد. ضروری است این وسایل به طور مرتب و منظم بازرسی شوند. همچنین كاركنان مراكز صنعتی باید روش درست استفاده از این وسایل و كمك‌های اولیه سوختگی را فرا گیرند.

 

• در سوختگی‌های شیمیایی، سرعت در پاك كردن مواد از روی پوست به وسیله آب، اقدامی اساسی است. از این رو ضروری است هر چه سریع‌تر قسمتی را كه دچار سوختگی شده، زیر شیر آب بگیرید و با مقادیر زیاد آب خنك بشویید. این شست و شو باید با آب فراوان انجام شود و ادامه یابد. انجام این كار موجب رقیق شدن ماده شیمیایی روی پوست و نیز كاهش شدت سوختگی می‌شود. در همان حال كه عضو دچار سوختگی را شستشو می‌دهید، لباس‌های آلوده به مواد شیمیایی فرد آسیب دیده را درآورید، ولی مراقب باشید مواد شیمیایی به دیگر قسمت‌های بدن او پخش نشود. درآوردن لباس‌ها، از تماس پوست با موادی كه به لباس رسیده‌اند، جلوگیری می‌كند. اگر ماده شیمیایی به صورت پودر است، ضروری است نخست با یك برس نرم از روی پوست پاك و جمع شود، زیرا اگر آب به آن برسد، خطرناك‌تر خواهد شد.